paardenpraktijk lingehoeve noord-holland dierenarts paardenarts haarlem

Gynaecologie

Merriebegeleiding

Merriebegeleiding houdt in dat de dierenarts de merrie begeleidt vanaf de hengstigheid tot de geboorte van het veulen een jaar later.De cyclus van de merrie is seizoensafhankelijk. Zodra de dagen langer worden in het voorjaar komt de cyclus van de merrie op gang en begint ze hengstig te worden. In het najaar als de dagen weer korter worden stopt deze cyclus bij de meeste merries weer, deze periode noemen we de ‘anoestrus’. Er zijn dan geen hormonen in het lichaam die de hengstigheid stimuleren. Het is in de natuur niet handig als een veulen in het najaar of in de winter geboren wordt, want het veulen moet direct met de kudde mee. Er moet voor de merrie genoeg gras (eten) zijn om melk te geven en het veulen kan groeien.

De draagtijd van een paard is bijna een jaar, ongeveer 11 maanden. Dus zal de merrie in het voorjaar of de zomer bevrucht moeten worden om in die periode het volgende jaar een veulen te krijgen.

In het voorjaar wordt de merrie weer cyclisch door toename van de daglichtlengte en kan dus gedekt worden. De cyclus duurt bij de merrie 20-21 dagen, waarvan ze 5-7 dagen hengtig is. Tijdens de hengstigheid groeien er op het ovarium (de eierstok) meestal meerdere follikels (‘eitjes’). Deze follikels produceren hormonen die leiden tot het gedrag dat we zien tijdens de hengstigheid. Voor eigenaren is het vele plassen en soms vervelende gedrag dat merries kunnen vertonen het meest opvallend. Tijdens het ‘schouwen’ zal de merrie de hengst niet afslaan en laat hierdoor aan de hengst blijken dat ze vruchtbaar is en gedekt kan worden.

Van de meerdere follikels op het ovarium zal er meestal 1 follikel doorgroeien en uiteindelijk ovuleren. Het eitje gaat vervolgens via de eierstok naar de baarmoeder, hier moet de bevruchting plaatsvinden. Als de eicel niet bevrucht wordt, sterft deze af.Na ovulatie ontwikkeld in de eierstok het zogenoemde ‘gele lichaam’(corpus luteum), deze produceert hormonen die de hengstigheid onderdrukken. Als er geen bevruchting heeft plaatsgevonden wordt deze afgebroken, waardoor de merrie na 14-15 dagen opnieuw hengstig wordt en de cyclus opnieuw begint.

Als de merrie wel drachtig is, wordt ze niet meer hengstig doordat het ‘gele lichaam’ niet wordt afgebroken.


Inseminatie

De meeste paarden worden tegenwoordig gedekt door middel van kunstmatige inseminatie. Hierbij bepaald de dierenarts het juiste moment om de merrie te insemineren en moet dus op zoek naar het moment dat de merrie ovuleert. De dierenarts voelt naar de eierstokken, baarmoeder en baarmoedermond. Deze wordt met behulp van de echo in beeld gebracht om te bepalen hoe groot het follikel is, of de baarmoeder goed hengstig is en de baarmoedermond goed open.

Het is vaak nodig om de merrie meerdere keren te controleren om het juiste dekmoment te bepalen. Eerst moet worden gekeken hoe ver de merrie in de cyclus is. Als de merrie niet hengstig is kan worden gewacht tot de volgende cyclus of de merrie kan met behulp van hormonen ‘hengstig gespoten’ worden. Door de merrie te vervolgen kan worden gecontroleerd hoe de cyclus verloopt en het moment van inseminatie worden vastgesteld.Na het insemineren moet na 1-2 dagen gecontroleerd worden of de merrie heeft geövuleerd, als dit niet het geval is moet soms opnieuw geïnsemineerd worden.


Sperma

Er worden tegenwoordig nog maar weinig merries drachtig gemaakt door natuurlijke dekking. Dit gebeurt vrijwel altijd door middel van kunstmatige inseminatie. Doordat het mogelijk is sperma in te vriezen kan het over de hele wereld worden getransporteerd om merries te dekken. Het is zelfs nog mogelijk om met diepvriessperma van inmiddels overleden hengsten te dekken.

De vorm waarin het sperma wordt aangeleverd heeft wel invloed op het moment van inseminatie, omdat het sperma minder lang vruchtbaar kan zijn.Vers sperma: vers sperma is ongeveer 48 uur vruchtbaar in de merrie, dit kan overigens per hengst verschillen. Dus er moet geïnsemineerd worden maximaal 48 uur voor tot 6 uur na de ovulatie.

Gekoeld sperma: is korter vruchtbaar, ongeveer 24 uur. Daarom moet er dichter op de ovulatie geïnsemineerd worden.


Problemen door de hengstigheid

Sommige merries kunnen door de hengstigheid erg vervelend gedrag vertonen en hierdoor moeilijk zijn in de omgang met de eigenaar. Voorbeelden zijn bijvoorbeeld slaan naar het been, niet willen lopen of erg druk en onrustig zijn.

Er zijn ook merries die helemaal geen hengstigheid laten zien, waardoor het erg lastig kan zijn voor de fokker om het moment om te dekken te bepalen.

Bij merries die ongewenst gedrag tonen tijdens de hengstigheid kan het helpen de merrie in de wei te laten lopen met andere paarden. Maar soms is het nodig de hengstigheid te onderdrukken met hormonen, zoals Regumate®. Dit middel onderdrukt de hengstigheid, maar na het stoppen van geven van dit middel zal de merrie weer normaal hengstig worden. Daarbij wordt dit middel gezien als doping en is het dus belangrijk om bij gebruik tijdens wedstrijden een dierenartsverklaring te hebben.

Uiteraard is het ook een optie de merrie te dekken, tijdens de dracht zal ze geen hengstigheidsgedrag vertonen.


Drachtcontrole

Het vruchtje kan met de echo al te zien zijn vanaf 8 dagen, maar dit is erg lastig omdat het vruchtje erg klein is en zich nog aan het verplaatsen is in de baarmoeder. Daarom wordt de controle vaak uitgevoerd op 17 dagen na de inseminatie, het vruchtje is groter waardoor het duidelijk zichtbaar is en ligt vast in de baarmoeder.

Als de merrie niet drachtig is, begint rond deze periode de volgende hengstigheid weer en kan er opnieuw worden begonnen met het bepalen van het juiste dekmoment.

Als er kans is op een tweelingdracht, als er dus 2 follikels zijn geövuleerd, vindt deze controle eerder plaats op 15-16 dagen. Omdat de vruchtjes dan nog uit elkaar kunnen worden gemasseerd en één vruchtje kapot kan worden geknepen.


Tijdens de dracht

Merries die drachtig zijn kunnen meestal tot zeker de laatste maand van de dracht nog worden gereden. Daarbij is het uiteraard belangrijk om goed naar de merrie te kijken welke belasting ze aan kan.

De normale influenza/tetanus-enting kan gewoon jaarlijks gegeven worden. Daarbij kan het verstandig zijn de merrie te vaccineren tegen Rhinopneumonie. Deze vaccinatie moet dan plaatsvinden op 5,7 & 9 maanden van de dracht.

De merrie moet goed ontwormd zijn. Het is verstandig om de merrie twee weken voor de bevalling nogmaals te ontwormen, hiermee wordt de besmetting van het veulen met de ‘veulenworm’ tegen gegaan. De merrie kan deze aan het veulen overbrengen via de melk. Als uw merrie tijdens de dracht ziek is, is het belangrijk om dit aan uw dierenarts te melden!


Partus

paardenpraktijk lingehoeve noord-holland dierenarts paardenarts haarlem

Tekenen dat de bevalling eraan zit te komen kunnen zijn;

  • Toegenomen buikomvang, soms veel vocht onder de buik voor het uier

  • Opuieren, bij sommige merrie’s kan er al melk uit de uier lopen

  • Ingevallen bekkenbanden

  • Gezwolling vulva soms met wat uitvloeiing

  • ‘Kegelen’, een druppeltje dikke, wax-achtige substantie die aan de tepel blijft hangen

Vlak voor het veulenen kan de merrie onrustig worden, let dus goed op het gedrag. De meeste merries bevallen overigens op een rustig moment, als iedereen weg is van stal. Om de eigenaar toch te waarschuwen op het moment van de bevalling zijn er verschillende soorten geboorte-alarmen beschikbaar.

De bevalling hoort plaats te vinden in een schone stal met een dikke laag bodembedekking, zodat het veulen niet uit kan glijden.

Het is belangrijk dat het veulen binnen een paar uur na de geboorte de eerste melk (biest) drinkt, omdat het veulen hieruit belangrijke antilichamen opneemt.

 

Tekenen dat de bevalling eraan zit te komen kunnen zijn;

  • Toegenomen buikomvang, soms veel vocht onder de buik voor het uier

  • Opuieren, bij sommige merrie’s kan er al melk uit de uier lopen

  • Ingevallen bekkenbanden

  • Gezwolling vulva soms met wat uitvloeiing

  • ‘Kegelen’, een druppeltje dikke, wax-achtige substantie die aan de tepel blijft hangen

Vlak voor het veulenen kan de merrie onrustig worden, let dus goed op het gedrag. De meeste merries bevallen overigens op een rustig moment, als iedereen weg is van stal. Om de eigenaar toch te waarschuwen op het moment van de bevalling zijn er verschillende soorten geboorte-alarmen beschikbaar.

De bevalling hoort plaats te vinden in een schone stal met een dikke laag bodembedekking, zodat het veulen niet uit kan glijden. Het is belangrijk dat het veulen binnen een paar uur na de geboorte de eerste melk (biest) drinkt, omdat het veulen hieruit belangrijke antilichamen opneemt.



Contact

Tel.

06 20 21 50 35





Voor spoed zijn wij 24 uur per dag bereikbaar op 06 20 21 50 35.

Voor algemene vragen en het maken van een afspraak zijn wij van maandag t/m vrijdag tussen 08:00-09:00 bereikbaar op bovenstaand telefoonnummer.


Hoofdvestiging

 

Veldstraat 3a

4033 AK Lienden

Tel: 0488 48 29 00

www.delingehoeve.nl